Tussen de dijken langs Neder-Rijn, Waal en IJssel zijn de uiterwaarden omgetoverd tot bloemrijke graslanden, moerassen, ruigtes, struwelen en bossen waar grote kuddes runderen en paarden doorheen trekken.

Natuurlijke processen zoals erosie, sedimentatie en natuurlijke begrazing mogen in de Gelderse Poort weer hun gang gaan. Dit heeft de natuur wakker geschud. Otters, bevers, lepelaars en vele ander soorten keerden terug: de grote soortenjacht van 2022 leverde ruim 6200 soorten op met een zwaartepunt in de Millingerwaard waar het werk van ARK 35 jaar geleden begon.

Met 5.500 hectare nieuwe uiterwaardennatuur is de Gelderse Poort uniek in Nederland. Natuurontwikkeling is hier hand in hand gegaan met hoogwaterbescherming en duurzame delfstofwinning. Dankzij de nieuwe natuur is het aantal toeristen in de Gelderse Poort flink toegenomen en bewoners van het gebied genieten in hun vrije tijd van de vrij toegankelijke natuur.  

Rivierengebied klimaatbestendig maken 

Het succesverhaal van de nieuwe natuur smaakt naar meer. Stroomafwaarts, voorbij Nijmegen en Arnhem en langs het Pannerdensch kanaal zijn nog vele hectares die natuur kunnen worden. Dit biedt kansen voor het klimaatbestendig maken van onze delta, veilig bij hoog én laag water. ARK Rewilding Nederland werkt samen met een groot aantal organisaties in het project 'Levende Rivieren'  samen aan dit plan. In het project 'de Rijn verbindt' wordt met Nederlandse en Duitse partners gewerkt aan meer natuur langs de rivier.

Een nieuw thema in de Gelderse Poort is het zoeken naar natuurlijke oplossingen voor de daling van de rivierbodem door erosie. Ieder jaar komt de rivierbodem 1 tot 2 centimeter lager te liggen en daarmee dalen ook de grondwaterstanden in de omliggende gebieden. De rivieren verdrogen! Dit geeft problemen voor de drinkwatervoorziening, de landbouw en voor de natuur langs de rivieren. Meestromende nevengeulen, het aanpassen van kribben en natuurlijker oevers kunnen helpen voor voldoende aanvoer van sediment in het rivierbed. Zo kan het uitslijten door zandhonger minder worden.

Gelderse Poort verbinden en uitbreiden

Ondertussen werkt ARK gestaag verder aan het uitbreiden en ontwikkelen van natuurgebieden in de Gelderse Poort, zoals in de Ooijse Graaf - waar een kommoeras wordt hersteld. Ook blijven we zoeken naar mogelijke verbindingen tussen de uiterwaarden en hoger gelegen bosgebieden zoals de Nijmeegse stuwwal en de Veluwe. Dan zouden edelherten kunnen pendelen tussen de bossen en de voedselrijke overstromingsgebieden en zou er nog veel meer ecologische dynamiek ontstaan - langs de rivier en in de bossen. 

Inspireren en overtuigen

De succesvolle combinatie van natuurontwikkeling, verbetering van rivierveiligheid en koppeling met economische functies is niet onopgemerkt gebleven. Bezoekers van over de hele wereld bezochten de Millingerwaard om dit zelf te bekijken. In Nederland is er dankzij natuurontwikkeling 28.000 hectare riviernatuur en dat kan de komende 30 jaar verdubbelen!

Op de kaart

Partners

  • Postcode Loterij
  • Vogels kijken
  • Millingerduin
  • Toerisme Millingerwaard
  • Icarusblauwtje
  • Millingerwaard

Wetenschappelijke bronnen

Ecosystem services provided by river-floodplain ecosystems

Petsch et al., 2021, Hydrobiologia
Leeswijzer
Rivieruiterwaarden zijn van reuzachtig belang voor een rijke biodiversiteit en bieden verschillende ecosysteemdiensten aan de mens. Dit reviewartikel gaat in op diensten zoals waterregulatie, bescherming tegen stormen en erosie, waterzuivering, ziektebestrijding, drinkwater- en voedselvoorziening, en energieopwekking. Maar rivieruiterwaarden zijn nog veel meer dan dat: ze bieden bijvoorbeeld ook culturele diensten zoals recreatie, ecotoerisme, religie en spiritualiteit. De biotische en abiotische interacties in uiterwaarden maken dit systeem zo divers en vragen om betere bescherming en herstel.
Abstract
River-floodplain ecosystems (RFEs) provide multiple ecosystem services. However, their importance may be underestimated because they are not summarized yet. In this paper, we review and update the benefits that RFEs provide to society, including supporting, regulating, provisioning, and cultural ecosystem services. Although considered a unique ecosystem service category, we advocate that supporting services, like soil formation, nutrient cycling, primary production, and habitat provisioning can be comprehended as ecosystem processes that generate other services. RFEs provide valuable regulating services, including water regulation, storm protection, erosion control, water purification, waste treatment, and disease control. The society also benefits from provisioning services from RFEs, such as water for drinking and irrigation, food (e.g., fishes and crops), fiber, ornamental and biochemical resources, and energy production. RFEs also provide cultural services including recreation, ecotourism, religiosity, and spirituality. Most ecosystem services from pristine and human-altered RFEs are primarily regulated by the flood pulse because it maintains temporal and spatial habitat variability, high biodiversity, and biotic and abiotic interactions. Despite providing many benefits to society, RFEs are seriously threatened, mainly due to river regulation, land-use changes, pollution and invasive species. Consequently, the multiple demands and uses of RFEs worldwide raise challenges of conservation and restoration.
Link
https://doi.org/10.1007/s10750-022-04916-7

Rewilding in the face of climate change

Carroll & Noss, 2021, Conservation Biology
Leeswijzer
Dit artikel gaat in op mogelijke uitdagingen die rewilding met de klimaatverandering tegen gaat komen. Grote samenhangende natuurgebieden blijven ook met de nieuwe effecten van klimaatverandering een waardevolle en effectieve manier om klimaatverandering te trotseren. Daarnaast lees je ook meer over het belang van natuurherstel in verstoorde gebieden om klimaatresistentie te creëren.
Abstract
Expansion of the global protected-area network has been proposed as a strategy to address threats from accelerating climate change and species extinction. A key step in increasing the effectiveness of such expansion is understanding how novel threats to biodiversity from climate change alter concepts such as rewilding, which have underpinned many proposals for large interconnected reserves. We reviewed potential challenges that climate change poses to rewilding and found that the conservation value of large protected areas persists under climate change. Nevertheless, more attention should be given to protection of microrefugia, macrorefugia, complete environmental gradients, and areas that connect current and future suitable climates and to maintaining ecosystem processes and stabilizing feedbacks via conservation strategies that are resilient to uncertainty regarding climate trends. Because a major element of the threat from climate change stems from its novel geographic patterns, we examined, as an example, the implications for climate-adaptation planning of latitudinal, longitudinal (continental to maritime), and elevational gradients in climate-change exposure across the Yellowstone-to-Yukon region, the locus of an iconic conservation proposal initially designed to conserve wide-ranging carnivore species. In addition to a continued emphasis on conserving intact landscapes, restoration of degraded low-elevation areas within the region is needed to capture sites important for landscape-level climate resilience. Extreme climate exposure projected for boreal North America suggests the need for ambitious goals for expansion of the protected-area network there to include refugia created by topography and ecological features, such as peatlands, whose conservation can also reduce emissions from carbon stored in soil. Qualitative understanding of underlying reserve design rules and the geography of climate-change exposure can strengthen the outcomes of inclusive regional planning processes that identify specific sites for protection.
Link
https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1111/cobi.13531

The ecological benefits of more room for rivers

McCabe,Matthaei & Tonkin, 2025, Nature Water
Leeswijzer
Dit nieuwe reviewartikel geeft hernieuwde aandacht aan de ecologische voordelen voor het werken met de natuur, in plaats van ertegen±van water dat de ruimte krijgt die het vraagt. De studie laat zien dat ecologische observaties ondersteund worden door wetenschappelijk bewijs. De auteurs roepen dan ook op om naast de waterveiligheid ook de voordelen voor de natuur én nature-based solutions te betrekken bij beslissingen over de aanpassing van riviersystemen. Zij geven voorbeelden over water vasthouden, het vasthouden van koolstof in de bodem van de uiterwaarden en grote afzettingen van drijfhout. Door rivieren vrij te laten stromen, ontstaan variaties die het landschap geschikt maken voor meer soorten. Ook zijn rivieren belangrijke verbindingen voor soorten (denk aan trekvissen), stellen de auteurs. Ruimte maken voor de rivieren is ruimte maken voor meer biodiversiteit.
Abstract
Floodplain river ecosystems have been extensively artificially constrained globally. As climate change heightens flood risks, the command-and-control approach to river flood management is beginning to make way for a paradigm shift towards ‘living with water’. The ecological co-benefits of this shift, where rivers are given the space they need to migrate on the landscape, have so far been undervalued. Here we synthesize the ecological benefits of allowing rivers more room to move. We emphasize how the physical and ecological processes of unconfined river channels interact to provide the foundations for ecosystem resilience through spatiotemporal variability in multiple dimensions, including hydrologic and meta-ecosystem connectivity. More informed and sustainable decision-making that involves trade-offs between river ecology and engineering will be aided by elucidating these connections. Giving rivers more room to move can represent a mutually beneficial solution for both the freshwater biodiversity crisis and flood hazard management as climate-driven extremes escalate.
Link
https://doi.org/10.1038/s44221-025-00403-0

ARK Publicaties

Rijn in beeld deel 1

Rijn in Beeld deel 1

Geen landschap is de laatste decennia zo veranderd als het gebied van de grote rivieren. De rivieren zijn veel schoner geworden, er zijn nieuwe natuurgebieden ontstaan en de uiterwaarden hebben de kwaliteit gekregen om een nieuwe economie te dragen.
Bestel
Rijn in beeld deel 2

Rijn in Beeld deel 2

'Rijn in Beeld' brengt de veranderingen in de natuur van Waal, Nederrijn en IJssel uitgebreid in beeld. Deel 2 gaat in op de belangrijkste oorzaken van het herstel, maar ook op ontbrekende schakels langs de rivieren, en hoe die terug te krijgen.
Bestel
Struinen langs de rivier

Struinen langs de rivier

Struinen door de natuur is een feest. Zelf ontdekken en ervaren wat de natuur te bieden heeft aan vogels, planten, sporen en landschap is een geweldige ervaring. Struinen langs de rivier maakt kinderen en volwassenen wegwijs in een heel bijzonder deel van de natuur: de Nieuwe Natuur langs de grote rivieren.
Bestel
Natuurlijke processen in Nederland

Natuurlijke processen in Nederland

Gebaseerd op de jarenlange praktijkervaring en vele studies van ARK is dit hét boek over over specifiek de natuurlijke processen die in Nederland van belang zijn voor de rewildingpraktijk.
Bestel

Openstelling loont

Rapport uit 2012 waarin berekend wat de natuurontwikkeling langs de grote rivieren heeft opgeleverd voor de lokale economie en de waardering van het landschap.
Download
Wandel- en fietskaart Gelderse Poort

Wandel- en fietskaart Gelderse Poort

Deze kaart verleidt de wandelaar en fietser om de Gelderse Poort te (her)ontdekken; het gebied tussen Arnhem, Nijmegen, Zevenaar en Kleve. Hier stroomt de Rijn Nederland binnen, begeleidt door uitgestrekte linten van rivierduinen, ooibossen en bloemrijke graslanden.
Bestel