Grote veranderingen beginnen met grote verbeeldingskracht. Wat was hier, in dit landschap, op deze plek? En wat zou hier weer kunnen ontstaan als natuurlijke processen weer op volle kracht kunnen draaien? Welke diersoorten hadden hier van oorsprong een rol en wat zou gebeuren als ze weer terug zouden kunnen komen? In de derde druk van Wildernis in eigen land nam Jeroen Helmer een nieuw, inspirerend hoofdstuk op. Hij dook daarvoor in het verleden van de zee: “Het vergt het uiterste van ons voorstellingsvermogen om een beeld op te roepen waarbij zowel de Noordzee als de Waddenzee wemelen van de grote walvissen. Grote walvissen van meer dan twaalf meter zouden thuishoren in diepere zeeën, afgaande op hun huidige voorkomen. Verslagen uit het verleden maken echter gewag van enorme aantallen langstrekkende potvissen, noordkapers en grijze walvissen voor de Nederlandse kust. Ook bodemonderzoek in de Noordzee en de Wieringermeerpolder, de laatste als voormalige bodem van een middeleeuwse Waddenzee, toont de ruime aanwezigheid van botten van de grijze walvis.”
Walvissen voor de kust
Door bejaging, waarvan de sporen teruggaan tot de negende eeuw werden de walvispopulaties kleiner en kleiner. De grijze walvis komt nu nog voor in twee sterk uitgedunde populaties in de Stille Oceaan. Eén nauwelijks levensvatbare van een paar honderd exemplaren aan de oostkust van Rusland, Japan en Zuid-Korea en één van ongeveer twintigduizend individuen langs de westkust van Alaska, Canada, de Verenigde Staten en Mexico. Zou het voorstelbaar zijn dat de grijze walvis zich herstelt en zelfs terugkeert naar de zeeën rond Nederland en België?
Jeroen Helmer denkt dat het kan: “De dieren leggen indrukwekkende afstanden af tussen hun foerageergebieden bij het poolijs en hun voortplantings- en kraamgebieden in warmere wateren, in het westen van de oceaan bij Zuid-Korea en in het oosten bij Mexico. Door klimaatontwrichting trekt het poolijs zich vanaf 2009 regelmatig terug van de noordelijke kusten van Canada en Rusland. Zodoende kunnen grijze walvissen vanuit de noordelijke Stille Oceaan zowel linksom als rechtsom de Atlantische Oceaan herkoloniseren. Al minimaal zes exemplaren hebben sindsdien die routes gevolgd en zijn langs de oostkust van Amerika, de Middellandse zee en de westkust van Afrika gezien. Het lijkt slechts een kwestie van tijd dat de grijze walvis ook weer in de Noordzee en Waddenzee opduikt.”
Grijze walvis (met tekst), Jeroen Helmer, download voor eigen gebruik
Grijze walvis (zonder tekst), Jeroen Helmer, download voor eigen gebruik
Met name de Waddenzee lijkt nog steeds zeer geschikt voor de grijze walvis. Hij is gespecialiseerd in het foerageren op slikkige bodems, waaruit hij met name kleine kreeftachtigen filtert. Door zijn unieke bodemwoelende activiteit tijdens het voedselzoeken houdt de grijze walvis plaatselijk de bodem open. Dieren van open slib- en zandbodems profiteren van de situatie, zoals zandspiering, diverse platvissen, wormen en kleine kreeftachtigen zoals garnalen. Er ontstaat zo een bonte afwisseling van open zand- en slibbodems met zeegrasvelden en riffen die zijn opgebouwd door zandkokerwormen of schelpdieren.
Vertalingen en nominatie
Wildernis in eigen land is al door honderden mensen gekocht en gelezen. Met vijf vertalingen door Europese rewilding-organisaties in voorbereiding (Duits, Kroatisch, Portugees, Italiaans en Bulgaars) zullen ook buiten ‘eigen land’ nog vele lezers geïnspireerd raken door de mogelijkheid om rijke ecosystemen te herstellen door natuurlijke processen weer op gang te helpen.
Wildernis in eigen land is genomineerd voor de verkiezing tot Natuurboek van het jaar en staat op de longlist voor de prijs. In totaal zijn 139 boeken ingezonden, verschenen tussen 1 juni 2024 en 1 juni 2025. De longlist bestaat uit een mix van onder andere veldgidsen, monografieën, kinderboeken en romans. De prijs wordt dit jaar voor de tweede keer uitgereikt. De jury bestaat uit Jean-Pierre Geelen (de Volkskrant), Jocelyn de Kwant (Noord-Hollands Landschap) en Merlijn Schneiders (Vroege Vogels). Zondag 28 september wordt bekend welk boek het Natuurboek van het jaar wordt, tijdens het Vroege Vogels Festival bij Fort Altena bij Werkendam.
De derde druk is behalve met een extra hoofdstuk over de walvis ook uitgebreid met een handig register. Het boek is verkrijgbaar in de boekhandel. Online bestellen? Via deze link ondersteun je met je aankoop het werk van ARK!